“We doen 5 procent bewust en 95 procent onbewust.”

De kans is groot dat je deze uitspraak weleens hebt gehoord. In trainingen, coaching of op sociale media duikt hij regelmatig op. Hij klinkt logisch. Sterker nog: veel mensen ervaren het ook zo. Je neemt je voor om gezonder te leven, rustiger te reageren of vaker feedback te geven, en toch verval je na verloop van tijd weer in hetzelfde gedrag.

Maar klopt die beroemde 95%-regel eigenlijk wel?

Wat is hier over te vinden en wat zegt de wetenschap er werkelijk over zegt. Ik besloot het uit te zoeken. Daarbij stuitte ik op een fascinerend onderzoek van Caltech uit 2024 én op een onverwachte link met AI-assistent Claude.

Het resultaat veranderde mijn kijk op bewustzijn, gedrag en gedragsverandering. Want het echte getal is nog veel schokkender dan vijf procent.

Tien bits per seconde

Onderzoekers Jieyu Zheng en Markus Meister (Caltech) publiceerden in 2024 in het vakblad Neuron een opzienbarende schatting: het menselijk bewustzijn verwerkt ongeveer 10 bits per seconde. Ze kwamen tot dat getal na een literatuurstudie van bijna een eeuw aan onderzoek naar typen, lezen, het blindelings oplossen van een Rubik’s kubus en tientallen andere taken. Steeds weer dezelfde uitkomst.

Ons bewustzijn verwerkt ongeveer 10 bits informatie per seconde.

Tien bits.

Klinkt technisch en misschien in eerste instantie nietszeggends. Tot je weet wat daar tegenover staat.

Een bit (binary digit) is de kleinste eenheid van informatie die bestaat. Vergelijk het met een ja-nee-vraag: één bit is precies de hoeveelheid informatie die je nodig hebt om te kiezen tussen twee even waarschijnlijke opties.

Ken je het spel “20 vragen”? Iemand denkt aan iets, en jij probeert het te raden met alleen ja-nee-vragen. Elke slimme vraag (“is het een dier?”, “gebruik je het binnenshuis?”) schrapt een flinke hap van de mogelijkheden weg. Zo’n vraag levert je 1 bit informatie op.

Het rare is: je hebt er niet honderden nodig. Met een stuk of twintig slimme vragen kun je bijna altijd raden wat iemand denkt, zelfs als er miljoenen dingen mogelijk waren. Zo werkt informatie: je hebt er verrassend weinig van nodig om iets heel specifieks te vinden, als elke vraag maar goed gekozen is.

Deze eenheid komt van Claude Shannon, die in 1948 de wiskundige basis legde voor de informatietheorie, de theorie achter alles wat we nu weten over computers, digitale communicatie en internet. Klein zijstapje: AI-assistent Claude, van het bedrijf Anthropic, zou naar hem vernoemd zijn als eerbetoon aan zijn werk.

De oceaan en de druppel

Nu de paradox. Alleen al de zes miljoen kegeltjes in één oog geven samen informatie door met zo’n 1,6 gigabit per seconde. dat zijn 1.600.000.000 ja-nee-vragen, elke seconde, uit dat ene oog alleen. Reken je alle zintuigen mee die ons zenuwstelsel ontvangt, dan komt het binnenkomende signaal volgens Zheng en Meister uit op de orde van 1 miljard bits per seconde.

Wat een duizelingwekkende getallen, toch? En je bewustzijn verwerkt daarvan zo’n 10 bits per seconde.

Dat is een verschil van ongeveer honderd miljoen keer. Zheng en Meister noemen die verhouding zelf “het grootste onverklaarde getal in de hersenwetenschap”, en geven het een naam: het zeefgetal. Bijna alles wordt weggezeefd voordat het je bewustzijn ooit bereikt. Van elke honderd miljoen bits die binnenkomen, gebruik je er dus niet meer dan één bewust.

Jij ziet bewust een druppel. Je brein ziet onbewust een oceaan.

Dat betekent niet dat de rest verloren gaat. Integendeel. Vrijwel alle informatie wordt razendsnel verwerkt door automatische processen in je brein, nog voordat je je ergens bewust van bent. Je hersenen filteren voortdurend wat belangrijk is en wat genegeerd kan worden. Als je puur kijkt naar informatieverwerking, bereikt slechts een fractie van alle binnenkomende informatie je bewuste aandacht. En dat is misschien ook maar goed ook. Want wat zou er gebeuren als we al die signalen bewust ontvangen?

Elon Musk denkt dat de oplossing techniek is: een hersenchip (Neuralink) die rechtstreeks met je brein communiceert. Zijn redenering: je vingers en je stem (hardware) zíjn de bottleneck, trage motorische kanalen die niet kunnen bijbenen wat er allemaal in je brein omgaat. Een hersenchip die rechtstreeks met je brein communiceert, omzeilt dat trage kanaal. Dan zou je, in theorie, veel sneller naar buiten kunnen brengen wat je brein toch al aan het verwerken is.

Opvallend genoeg lijkt de praktijk de onderzoekers vooralsnog gelijk te geven en Musk juist niet. De eerste Neuralink-gebruikers halen een informatiesnelheid van zo’n 8 tot 10 bits per seconde: griezelig dicht bij de grens die Zheng en Meister voorspelden, en dus geen enkele vooruitgang ten opzichte van een toetsenbord of je stem. Zelf verwachten de onderzoekers dat ook een chip rechtstreeks in je brein daar weinig aan zal veranderen. Het probleem zit kennelijk niet in je vingers of je mond (hardware); dat zijn slechts de boodschappers. Het zit in de software van je brein zelf, in het binnenbrein, dat sowieso maar één ding tegelijk verwerkt, hoe snel de informatie er ook aankomt. Wat met het binnenbrein en buitenbrein bedoeld wordt lees je hieronder.

Eén brein, twee snelheden

Zheng en Meister verdelen het brein in een “buitenbrein” en een “binnenbrein”. Het buitenbrein (je netvlies, je gehoorbanen, je visuele cortex) verwerkt miljoenen tot miljarden bits per seconde, en doet dat parallel: duizenden signalen tegelijk, zonder wachtrij. De primaire visuele cortex bevat bijvoorbeeld zo’n miljard neuronen, en dat aantal is goed te verklaren: hij verwerkt een beeld op duizenden plekken tegelijk, met voor elke plek een eigen groepje gespecialiseerde neuronen.

Het binnenbrein (het deel dat beslissingen neemt en gedrag aanstuurt) werkt heel anders. Serieel en één ding tegelijk. Denk aan een feestje: je oren vangen tegelijk tientallen gesprekken op, maar je kunt bewust maar één gesprek volgen. Dat is precies waarom je nooit twee gesprekken tegelijk kunt volgen, ook al hoor je ze allebei.

Wat het extra raadselachtig maakt: de prefrontale cortex (het deel van het binnenbrein dat plant, afweegt en beslist) bevat óók zo’n miljard neuronen. Ongeveer evenveel als de visuele cortex dus. Terwijl neurowetenschappers wél kunnen verklaren waarom de visuele cortex al die neuronen nodig heeft, is er geen goede verklaring voor waarom een systeem dat maar 10 bits per seconde hoeft te verwerken, evenveel neuronen nodig heeft als het deel dat miljarden bits per seconde verwerkt. Andere diersoorten nemen vergelijkbare beslissingen met een fractie van dat aantal, soms nog geen honderdduizend neuronen en zelfs computermodellen doen het met een paar duizend.

Waarom is het binnenbrein zo gebouwd?

De onderzoekers noemen evolutie als één van de mogelijke verklaringen: het brein ontstond oorspronkelijk om beweging aan te sturen. Of naar voedsel toe of van gevaar weg. Een lichaam bevindt zich maar op één plek en beweegt maar in één richting tegelijk. Denken is in die lezing een soort innerlijk navigeren.

Zheng en Meister geven er een simpel voorbeeld bij: een kwal die één geurspoor volgt om eten te vinden. Daar komt geen bewustzijn aan te pas, het is een oud, simpel automatisme uit de tijd van vóór bewustzijn bestond. Maar het patroon zit er al helemaal in: volg één spoor tegelijk, niet meerdere. Onze hersenen hebben dat patroon nooit afgeleerd. We kregen er later bewuste ervaring bovenop, maar de basis bleef hetzelfde: ook nu kun je maar één ding tegelijk volgen, of je nou schaakt of een gesprek voert.

Denk ook aan autorijden: je kunt niet tegelijk je snelheid aflezen, in de achteruitkijkspiegel kijken én de weg voor je scannen. Je doet het na elkaar, razendsnel wisselend van taak, maar altijd één ding tegelijk. Misschien is precies dát razendsnelle wisselen, steeds opnieuw kiezen welke 10 bits er op elk moment doorheen mogen, waar al die neuronen in het binnenbrein voor nodig zijn. Bewezen is dat niet; het is een concrete vervolgvraag die de onderzoekers zelf opwerpen.

Opvallend: waaróm het brein per se zo moet werken, is eigenlijk niet duidelijk. Onze hersenen bevatten biljoenen neuronen, in theorie ruim genoeg om duizenden dingen tegelijk te doen. Toch kiest het binnenbrein steevast voor één spoor. Dat blijft, zoals de onderzoekers zelf toegeven, een van de grote onopgeloste raadsels van de hersenwetenschap.

Waarom bewuste actie dan tóch werkt

Dit verklaart meteen waarom bewuste actie zoveel meer gewicht heeft dan haar piepkleine bandbreedte doet vermoeden. Het buitenbrein verwerkt miljoenen signalen tegelijk, maar geen daarvan wordt gedrag totdat het door de nauwe poort van het binnenbrein is gekomen. Er is geen democratie van duizend stemmen die samen een besluit nemen. Er is precies één plek waar alles doorheen moet voordat het actie wordt.

Dat maakt bewuste aandacht geen verwaarloosbaar stipje tussen miljoenen andere signalen. Het is de enige poort. Wat jij daar bewust doorheen laat, een keuze, een reactie, een woord is op dat moment per definitie wat er gebeurt. Voor het binnenbrein is dat het enige wat op dat moment telt.

En precies dát is waarom herhaling werkt. Elke keer dat je bewust kiest wat er door die ene poort gaat, train je wat het binnenbrein daarna automatisch doorlaat. Je stuurt niet via volume, maar via herhaalde toegang tot de enige deur die er is.

De fabriek achter het raampje

Op dit moment verwerkt je brein ook de druk van je stoel, geluid op de achtergrond, de temperatuur in de kamer. Niets daarvan haalt je bewustzijn. Toch reageert je lichaam erop, je ademhaling verandert, je houding verschuift, zonder dat je er iets van merkt. Overigens is de kans groot dat je je dat pas net bewust werd, nu je de tekst hierboven las.

Je bewustzijn kijkt door een klein raampje. Daarachter draait een fabriek, dag en nacht, die miljoenen beslissingen tegelijk neemt. Als we het over de fabriek van het onbewuste hebben, is de volgende vraag een buitengewoon interessante.

Wie programmeerde die fabriek?

Die fabriek draait namelijk niet willekeurig. Hij is getraind door alles wat je hebt meegemaakt. Hoe je bent opgevoed. Wat je vroeger hebt geleerd. Wat je honderden, duizenden keren hebt herhaald. Elke reactie die nu automatisch gaat, is ooit ergens begonnen.

Daarom is jezelf kennen geen zweverig gedoe, maar iets heel praktisch. Weet je niet waar een patroon vandaan komt, dan kun je het ook niet veranderen. Je vecht tegen een tegenstander die je niet kent. En als je pech hebt nooit bewust zal ontmoeten, maar wel je leven met je zal meedragen.

Dit is precies waarom goede leiders, trainers en coaches niet alleen kijken naar wát iemand doet, maar naar waar het vandaan komt. Iemand die fel reageert op kritiek doet dat niet zomaar die reactie is ooit aangeleerd. Wie de bron vindt, kan echt iets veranderen. Wie alleen het gedrag bestrijdt, vecht vaak tegen symptomen.

Waarom wilskracht zo vaak verliest

Herkenbaar? Je besluit gezonder te leven, rustiger te reageren, een betere leider te worden. Je meent het oprecht. Weken later val je terug in hetzelfde patroon.

Je bent niet zwak. Nee je bewuste voornemen neemt het alleen op tegen een systeem dat al jaren automatisch draait. Je onbewuste heeft duizenden herhalingen achter de rug. en jouw nieuwe besluit is net begonnen.

Het goede nieuws

Bewuste actie doet er wél toe alleen niet meteen. Wat je bewust doet en herhaalt, wordt input voor je onbewuste. Een bewuste keuze, een paar keer herhaald, wordt na verloop van tijd vanzelf. Bewustzijn stuurt niet als een stuur dat je vasthoudt, maar als een zaadje dat je plant.

Dat je grotendeels onbewust functioneert, betekent dus niet dat je vastzit aan wie je nu bent. Je onbewuste leert namelijk altijd door ook van jou. Laat het maar vaak genoeg iets nieuws zien, en het trekt vanzelf een nieuwe conclusie.

Kun je je onbewuste dan ook gericht programmeren?

Ja. En dat gaat sneller dan wachten tot het leven je toevallig vaak genoeg met dezelfde situatie confronteert. Mensen die snel groeien, topsporters, performers, artiesten, goede leiders, laten dat niet aan toeval over. Ze kiezen bewust wat er honderden keren door die ene nauwe poort gaat. Een paar manieren waarop dat werkt:

• Visualisatie: topsporters herhalen een beweging honderden keren in gedachten, zonder hem fysiek uit te voeren. Je brein maakt nauwelijks onderscheid tussen een levendig voorgestelde herhaling en een echte herhaling. Want het onbewuste leert net zo goed van wat je je gericht inbeeldt.
• Gerichte herhaling in plaats van toevallige: in plaats van wachten tot je twintig keer toevallig in dezelfde situatie belandt, zoek je die situatie zelf actief op, herhaaldelijk, totdat het patroon inslijt.
• Omgeving ontwerpen: je hoeft niet elke keer opnieuw bewust te kiezen als je je omgeving zo inricht dat de gewenste reactie vanzelf wordt uitgelokt. Dan doet de context het werk, niet je wilskracht.
• Aandachtstraining, zoals mediteren: dat traint niet het gedrag zelf, maar de poort ernaartoe, je wordt beter in het opmerken van een patroon vlak vóórdat het automatisch wordt, precies het moment waarop je nog kunt bijsturen.

Je onbewuste is dus geen lot waar je passief op moet wachten. Het is trainbaar, net als een spier, alleen train je het niet met kracht, maar met herhaalde, gerichte aandacht.

Zodat er maar één conclusie ontstaat: “blijkbaar is dit vanaf nu hoe wij het doen.”

Benieuwd wat dit voor jou betekent?

Ben je benieuwd hoe automatische gedragspatronen jouw leiderschap, team of prestaties beïnvloeden? Bij Your Mind Opener combineren we neuropsychologie, gedragswetenschap en praktijkervaring om duurzame gedragsverandering zichtbaar te maken. Zodat iedereen zijn volledige potentieel kan benutten.

Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek of ontdek hoe een ontwikkeltraject jouw organisatie of team kan helpen om blijvende verandering te realiseren.

Plan hier direct een vrijblijvend Discovery Call.

Train je geest als een atleet.
Perform als een artiest.
Leef als een leider.

Bronnen

• Zheng, J. & Meister, M. (2024). The Unbearable Slowness of Being: Why do we live at 10 bits/s? Neuron. – cell.com/neuron
• Caltech Magazine — The Remarkably Slow Speed of Thought – magazine.caltech.edu
• The Transmitter — Q&A met Markus Meister en Jieyu Zheng – thetransmitter.org